viernes, 14 de diciembre de 2018

Ferramentas Open Access de apoio á investigación


Vimos de engadir na web da biblioteca unha nova sección con diversas ferramentas en acceso aberto de apoio á investigación. Na imaxe que acompaña a este post (Jeroen Bosman & Bianca Kramer, Utrecht University Library) propóñense 6 etapas coas súas correspondentes accións e ferramentas que o investigador pode contemplar ao longo do seu fluxo de traballo para facelo máis aberto.

Nunha primeira fase de investigación inclúese:
- Compartir propostas, poñendo como exemplo a revista RIO, que publica todos os resultados do ciclo da investigación, incluíndo datos, métodos, fluxos de traballo…nunha plataforma colaborativa.
- Empregar bibliotecas de referencias compartidas, propoñendo o xestor bibliográfico Zotero, ferramenta libre para axudar a recoller, organizar, citar e compartir a investigación.
- Comentarios abertos a través de ferramentas como Hypothes.is, que permite manter discusións, ler, estudar, organizar a investigación e tomar notas persoais.

Na segunda fase de análise:
- Pre-rexistro, en sitios como OSF ou AsPredicted.
- Compartir datos en repositorios como Dryad (contén datos referidos a publicacións de ciencias e mediciña), Zenodo (ofrece unha ventá unica para os resultados da investigación europea) ou Dataverse (aplicación web de código aberto para compartir, preservar, citar, explorar e analizar os datos de investigación).
- Compartir código en repositorios como GitHub.
- Compartir cadernos de notas, por exemplo con OpenNotebookScience, web que permite grabar todos os datos da investigación a medida que avanza. Pódense almacenar plans de proxectos, protocolos…
- Compartir protocolos e fluxo de datos con repositorios de métodos científicos como Protocols.io, que permite crear e revisar protocolos.

No que respecta á escritura,  propóñense sitios para redactar en XML aberto como Overleaf ou Authorea e utilizar formatos procesables por exemplo con Jupyter.

A cuarta fase, de publicación, inclúe:
- Compartir preprints, en repositorios como Arxiv ou OSF Preprints.
- Utilizar a revisión por pares aberta, por exemplo en PubPeer, web que permite aos usuarios discutir e revisar a investigación científica.
- Publicación en Open Access, ben a través da vía verde ou dorada.
- Utilizar licenzas abertas como CC0.

Nunha quinta fase de alcance proponse:
- Compartir posters e presentacións, por exemplo en FighShare, que permite gardar todo tipo de documentos resultado dunha investigación que doutro xeito non se publicarían: datos, imaxes, vídeos, figuras, etc.
- Comunicación nas redes sociais
Para finalizar, nunha última fase proponse engadir unha avaliación alternativa, por exemplo con almetrics.

viernes, 7 de diciembre de 2018

Exposición “A biblioteca errante. Juan Negrín e os libros” (2019. A Coruña)


O martes 11 de decembro inaugúrase na Casa Museo Casares Quiroga a exposición “A biblioteca errante. Juan Negrín e os libros”. Estará aberta ao público até o vindeiro 13 de xaneiro de 11:00h a 13:30 h e de 18:00 a 20:00h. O festivos de 12:00 a 14:00h.
Esta é a terceira vez que se exhibe. A primeira vez foi no Instituto Cervantes de París e logo pasou á Universitat de València. Na seguinte ligazón pódese facer unha visita virtual.
Os manuais de historia falannos do Negrín que nace  nas Palmas de Gran Canaria o 3 de febreiro de 1892, vive no exilio desde o final da Guerra Civil e morre en París o 12 de novembro de 1956. Dannos a coñecer a súa faceta como recoñecido médico, catedrático de fisioloxía da Universidad Central de Madrid, director do Laboratorio de Fisiología General do Instituto Nacional de Ciencias e do Laboratorio de Prácticas na Facultade de Mediciña; fundador da escola de fisioloxía na que os seus alumnos se beneficiaron da súa imponente biblioteca médica e  secretario da Junta Constructora de la Ciudad Universitaria en Madrid. Tamén estudan polo miúdo o Negrín político que ingresou no PSOE en 1929 e foi deputado polas Palmas, ministro de Facenda e presidente do Goberno da segunda República desde o 17 de maio de 1937, tras a dimisión de Largo Caballero.
Noentanto, esta exposición recolle a faceta menos coñecida de Negrín como apaixoado bibliófilo dono dunha biblioteca moi amplia, variada e valiosa que comezou a crear xa na súa etapa de estudiante en Leipzig. A exposición quere salientar o carácter errante desta biblioteca, pois reúne fragmentos dela que estiveron repartidos por diversos puntos de España e Europa desde que se establece en Valencia en 1936 e máis tarde durante o exilio.
A súa neta  Carmen Negrín é herdeira da súa biblioteca que conserva no que foi a domicilio do seu avó en París. Ela cedeu amablemente parte da colección para a súa exhibición na Coruña.
Móstranse en torno a 140 títulos –libros, folletos e revistas- ordenados pola súa data de edición.
A exposición está organizada cronoloxicamente nas seguintes etapas:
1-      Entre Leipzig e Madrid, 1914-1936: Negrín fórmase e desenvolve o seu traballo como fisiólogo. As ciencias, as artes as letras e a política mézclanse na súa biblioteca.
2-      A Editorial España: selo creado no 1929 xunto aos seus amigos Luis Araquistáin e Julio Álvarez del Vayo que reflicte o alento reformista e modernizador do Semanario España (1915-1924).
3-      De Madrid a Náquera e Barcelona, 1936-1939: A biblioteca comenza o seu éxodo desde que Negrín se traslada a Valencia. Ofrece un amplo rexistro das prensas republicanas como a Memoria de la Oficina de Adquisición de Libros ou a revista literaria e artística Hora de España.
4-      A soidade da República: atopamos edicións dos discursos de Manuel Azaña durante a Guerra Civil.
5-      Bibliotecas no exilio, 1939-1956: desde Londres comeza unha nova biblioteca orientada a libros de bibliófilo e outros que mostran a amplitude da súa lectura. De entre eles, Sotheby’s poxou uns 550 no ano 1958.
A Fundación Negrín posúe o seu arquivo e unha biblioteca especializada na súa figura, no primeiro terzo do s.XX, na segunda República e na Guerra Civil.
(Na imaxe un dos grabados de Galicia Mártir de Castelao, un dos libros presentes na mostra)

lunes, 3 de diciembre de 2018

Libros académicos en acceso aberto


Na actualidade existen numerosos portais e iniciativas que ofrecen libros académicos en acceso aberto, é dicir, dispoñibles libremente en Internet, de forma que os usuarios poden consultalos ou descargalos gratuitamente.
Algúns dos portais de libros académicos en acceso aberto que destacamos son:
  • SciELO libros: libros académicos seleccionados segundo controis de calidade. 
  • OAPEN: biblioteca en liña e plataforma de publicación que da acceso a libros académicos, principalmente na área de humanidades e ciencias sociais. 
  • Open Access books on JSTOR: plataforma que contén máis de 4.000 ebooks de acceso aberto dispoñibles gratuitamente para calquera persoa que os desexe utilizar. Os usuarios non necesitan rexistrarse e non hai restriccións nin límites de DRM nas descargas ou impresión do capítulo PDF. 
  • DOAB (Directory of Open Access Books): repositorio de libros revisados por pares en acceso aberto.
Ademais, ás veces as editoriais científicas teñen un apartado con libros electrónicos gratuítos, como Libros CSIC, edición electrónica da Editorial CSIC ou SpringerOpen books, da editorial Springer. No caso do CSIC, ven de anunciar recentemente a dispoñibilidade de centos de libros en formato dixital para a súa descarga gratuíta a través da súa web. Pódense atopar libros de materias moi diversas: divulgación científica, literatura e crítica literaria, ciencias da vida, arqueoloxía… Sobre Galicia, por exemplo, hai un total de 32 libros dispoñibles. Aquí, a ligazón a noticia.
Tamén existen iniciativas de editoriais universitarias, como por exemplo a Deusto Open Books (Universidad de Deusto), Editorial UPV (Universitat Politècnica de València) ou Edit.um (Ediciones Universidad de Murcia).

Aínda que o ámbito académico é o que máis interese suscítanos, tamén podemos citar unha serie de editoriais non académicas en acceso aberto como Brill Open, importante editorial na área de humanidades con 220 libros ou Open Book Publishers, editorial de referencia na investigación en ciencias sociais e humanidades revisada por pares.
Para rematar, remitímosvos á nosa web, onde temos unha sección dedicada aos libros académicos en acceso aberto e onde podedes atopar moitas máis plataformas de acceso a este tipo de recursos.

viernes, 23 de noviembre de 2018

Mobile Week Coruña


Dende o pasado 21 de novembro e ata o vindeiro día 28, A Coruña acolle a Mobile Week, cidade elixida pola Mobile World Capital Barcelona para acoller o primeiro evento que se celebra fóra de Cataluña. Trátase dun espazo de reflexión sobre a transformación dixital e a relación entre os cidadáns e a tecnoloxía, e que reúne a artistas, científicos, filósofos, enxeñeiros…nunha iniciativa aberta para tódolos públicos e difundida pola cidade. Ao longo desta semana, A Coruña e a súa área metropolitana serán o punto de encontro no que se analizará e debaterá, dende diferentes perspectivas, o cambio tecnolóxico social actual, ademais de ofrecerse máis dun centenar de actividades (talleres, exposicións, ponencias…).
Mobile Week Coruña divide as súas actividades en catro eixos:
  -  mWeek TALKS: conferencias, diálogos, presentacións e entrevistas entre expertos.
  -  mWeek LAB: workshops e actividades de participación cidadana.
  -  mWeek GALLERY: concertos, exposicións ou exhibicións de arte.
  -  mWeek KIDS: actividades sobre arte, ciencia e tecnoloxía para nenos.

A Universidade da Coruña colabora coa Mobile Week Coruña aportando numerosas actividades. Por exemplo, de cara as actividades desta fin de semana sinalamos as seguintes:
- Mañá sábado 24 a Facultade de Informática acollerá o obradoiro “A hora do código. Aprendendo a programar”, unha actividade dirixida a nenos e nenas que achegará a programación de computadores dunha forma simple e divertida.
- Tamén o sábado terá lugar na Fundación Barrié a mesa de debate “Futuro dixital, para tod@s?” na que participará Susana Ladra, profesora da Facultade de Informática da UDC e directora do Campus Innova.
- O Paraninfo da Reitoría acollerá na tarde do sábado dúas charlas que reflexionarán sobre a ética e a tecnoloxía con participantes como Nieves Rodríguez Brisaboa, directora do grupo de investigación Laboratorio de Bases de Datos (LBD).
Por último, lembrámosvos que tódalas actividades son gratuítas, aínda que é necesaria a inscrición previa a través da páxina web da Mobile Week Coruña, onde tamén poden consultarse tódolos detalles do programa: https://www.mobileweekcoruna.com/

miércoles, 21 de noviembre de 2018

Protección de datos e seguridade da información nas universidades galegas



No post da semana pasada lembrabamos a importancia de ter protexida a información codificada informáticamente, enumerando unha serie de medidas a ter en conta na nosa actividade diaria para protexer a información informatizada. Pero tamén é importante coñecer as normas que a nosa organización nos impón no tratamento desta, co fin de non incurrir en posibles neglixencias. Así, neste post veremos a normativa que está aprobada na UDC no ámbito da protección de datos persoais ou do Esquema Nacional de Seguridade (ENS), así como nas demais universidades galegas.  

A UDC ofrece información sobre a normativa de protección de datos de carácter persoal nesta ligazón, na que se inclúen o Regulamento europeo de protección de datos persoais (UE 2016/679), a Lei orgánica 15/1999, de 13 de decembro, de protección de datos de carácter personal e o Real decreto 1720/2007, de 21 de diciembre, polo que se aproba o Regulamento de desenvolvemento da Lei orgánica 15/1999. Sen embargo, non conta con normativa propia neste ámbito. Así mesmo, a UDC non ten publicada a Política de Seguridade que esixe o ENS.

Aínda que non está aprobada oficialmente, sí conta cunha norma sobre o uso do servizo de correo electrónico que podedes consultar nesta ligazón. Algunhas das cuestións máis importantes que se inclúen nesta norma e que tódolos membros da comunidade universitaria debemos ter en conta son:
- O usuario debe evitar subscribirse a calquera lista de correo cuxo contido non teña que ver coa misión da universidade.
- O usuario debe usar o campo CCO (copia oculta) para evitar que os múltiples destinatarios da mensaxe coñezan as demais direccións de correo electrónico.
- Non mandar nin contestar cadeas de correo.
- Especifícanse unha serie de usos prohibidos do correo, como poden ser usar a conta para fins comerciais, transmitir software malicioso na rede ou enviar correo electrónicos en nome doutra persoa sen autorización ou suplantándoa, entre outros.

No caso da Universidade de Vigo, ao igual que na nosa universidade, tampouco conta con normativa específica en materia de protección de datos persoais nin ten publicada a Política de Seguridade que esixe o ENS. Pero sí ten publicadas diversas normas no ámbito do uso das TIC (normas de uso do correo electrónico, do servidor web, dos recursos informáticos e da rede…) que poden consultarse nesta ligazón.
Por último, a Universidade de Santiago de Compostela conta con normas nos ámbitos da protección de datos persoais e seguridade da información, aprobadas polos órganos de goberno correspondentes. A súa normativa en materia de protección de datos pode consultarse nesta ligazón, e a normativa en materia de seguridade da información nesta outra ligazón. Esta última está composta pola Política de Seguridade da Información, o Regulamento  do Comité de Seguridade da Información e a Normativa sobre utilización das TIC na USC, que inclúe anexos sobre o uso do servizo de correo electrónico e sobre a publicación de páxinas web.

lunes, 12 de noviembre de 2018

A seguridade da información


No post desta semana queremos lembrar a importancia de ter protexida a información codificada informáticamente. Na actualidade utilizamos información de todo tipo na nosa actividade diaria, polo que é necesario que manteñamos a información ordenada, actualizada e por suposto segura. Nos últimos anos foron numerosos os incidentes que afectaron á seguridade da información, debido, fundamentalmente, á profesionalización do cibercrime. Neste post trataremos de dar algunas recomendacións  para poder manexar a información da forma máis segura posible.

Hai moitos riscos para a seguridade da información nos sistemas informáticos: os vermes, os troianos, os spyware (programa que recompila información sobre unha persoa ou organización, sen que a persoa usuaria sexa consciente), os adware (programa que mostra publicidade de xeito moi intrusivo no noso equipo), etc. Ademais destes programas maliciosos, existen ataques de denegación de servizo, o correo lixo, os sistemas que buscan suplantar a nosa identidade ou phising e outras ameazas persistentes avanzadas que teñen como obxectivo a espionaxe industrial, gobernamental ou militar.
Tamén as persoas podemos ser vítimas de enganos cos que se nos rouba información ou ben non aplicamos correctamente as medidas de seguridade. As redes sen fíos (a wifi, o NFC, o bluetooth), as tablets e os teléfonos móbiles son así mesmo vulnerables de cara ao roubo de información. Mesmo a nube non está exenta de riscos.

Por iso, é necesario tomar en serio as medidas para protexer a información informatizada. Enumerámosvolas:
- Utilizar mecanismos de autenticación (contrasinais, certificados electrónicos…)
- Ter actualizados o sistema operativo e as aplicacións.
- Facer contrasinais complexos e non difundilos. Programas como Keepass e LastPass axúdannos a xestionar todos os nosos contrasinais.
- Facer copias de seguridade da información.
- Se temos a información en dispositivos extraíbles como pinchos USB, debemos ter coidado de non perdelo, cifrar a información e ter coidado cos equipos onde conectamos o dispositivo.
- Se enviamos a información por correo electrónico, temos que asegurarnos ben de quen é o destinatario e valorar o envío da información cifrada.
- Non debemos empregar a nube para gardar a información laboral.
- No que respecta ao correo electrónico:
- ignorar o spam
- borrar os correos de remitentes non coñecidos
- non participar en cadeas de mensaxes
- Se empregamos redes WiFi:
- non debemos empregar redes abertas
- desconectar no dispositivo a WiFi e o Bluetooth se non os estamos empregando
- empregar un cifrado seguro como WPA2
- Para navegar de xeito seguro por Internet debemos:
- ter o sistema operativo e o navegador actualizados
- analizar con antivirus os ficheiros que descarguemos
- ter coidado coas ligazóns acortadas pois non permiten saber o destino
- revisar que a páxina web sexa fiable: que comeza por HTTPS; que usa un certificado emitido por unha entidad de certificación (CA), co cal veremos un cadeado ou un cadeado e o nome da entidade
- respecto das cookies, teremos coidado coas cookies de terceiros, que recollen información que non é necesaria para unha navegación correcta e non sabemos ben que uso fan da información que recollen.