viernes, 15 de noviembre de 2019

Dereitos de autor no uso de materiais docentes na aula virtual


Actualmente é frecuente que o profesorado universitario poña a disposición do alumnado materiais obxecto de dereitos de autor nas aulas virtuais como complemento ao labor desenvolto na aula. Neste sentido, é necesario coñecer as condicións nas que se poden reproducir, distribuír e comunicar publicamente estes materiais e facer un bo uso deles. Con esta publicación pretendemos dar a coñecer os usos permitidos pola lexislación vixente, especificando o que se pode subir á aula virtual, así como os usos non lícitos.
Nesta infografía elaborada pola Biblioteca de la Universidad de Extremadura resúmense tanto os usos permitidos como os que non. Nós detallámolos nas seguintes listaxes: 

Usos permitidos:

  • Obras propias sempre que non se cederan os dereitos de explotación a terceiros
  • Materiais con licenzas libres Creative Commons e materiais en dominio público
  • Disposicións legais e regulamentarias, resolucións de órganos xurisdicionais, actos, acordos, deliberacións e ditames de organismos públicos e traducións oficiais de todos eles
  • Fragmentos de obras de natureza escrita, sonora ou audiovisual, ou obras plásticas ou fotográficas illadas, sempre que se trate de:
    • Obras xa divulgadas
    • Indicando o autor e a referencia bibliográfica
    • A inclusión do texto ten que estar xustificada como cita, análise, comentario ou xuízo crítico
    • Que só teñan acceso a través de redes internas e pechadas os alumnos e o persoal docente ou investigador do centro

  • Documentos subscritos pola biblioteca da UDC sempre que o permitan as licenzas asinadas cos proveedores
  • Dixitalización dun capítulo dun libro, o 10% das páxinas dun libro ou un artigo de revista

Pola contra, son usos non lícitos:

  • Unha partitura musical
  • Máis dun 10% dun manual universitario ou libro de texto
  • Obras dun só uso, por exemplo, caderno de exercicios
  • Unha obra impresa completa, unha obra audivisual, unha obra radiofónica, un musical, un programa de ordenador 
  • Máis dun capítulo dun libro
  • Máis do 10% do total dunha obra
  • As recompilacións de fragmentos ou imaxes

Máis información:

viernes, 8 de noviembre de 2019

A difusión da investigación científica


No vindeiro número da Revista Galega de Historia Murguía publicarase un artigo do Xefe de Servizo da Biblioteca da Universidade da Coruña, Pedro Incio, dirixido principalmente ao persoal investigador das universidades. No artigo abórdase a difusión do traballo de investigación tendo en conta catro aspectos chave: a autoría, a obra da persoa investigadora, o impacto (importancia da difusión da obra) e a pegada dixital (todo o concernente ás redes científicas e sociais). 

  •  A autoría

Un dos primeiros aspectos que hai que conseguir é un nome validado, é dicir, que unifique o resto das posibilidades que existen para identificar o nome. A páxina máis importante de unificación de nomes é ORCID. Habería que crear un rexistro co nome que se decide validar, e tamén cos nomes alternativos, que reenviarán á forma autorizada. ORCID ten a vantaxe de que se sincroniza con dúas grandes bases de datos de nomes, AuthorID de Scopus e ResearcherID da Web of Science, agora chamado Publons. Isto sería moi importante porque todo o que se engade a ORCID pasaría a estas bases de datos e viceversa.
Unido ao tema do nome tamén está o Currículum Vitae. En España unha das versións máis estendidas é o CVN da FECYT, un currículum único para os investigadores, dixital e normalizado. En Galicia temos que contar co CV da ACSUG, a Axencia para a Calidade do Sistema Universitario de Galicia.

  • A obra

É moi importante que toda a obra estea na rede. A primeira opción son os repositorios (institucionais ou temáticos), pero tamén temos outras como Google Scholar. As tres universidades galegas dispoñen de repositorios institucionais, onde se deben de subir os documentos. Outra opción son os repositorios temáticos, pois case todas as disciplinas manteñen algún dedicado á súa temática, dende a magna obra de Arxiv ata Social Science Research Network (SSRN), o maior repositorio de investigación en Ciencias Sociais.
No que respecta a Google Scholar, é moi interesante porque se nutre de Google, e desta forma dá acceso á maioría da ciencia que contén a rede. O aspecto problemático é que a incorporación de rexistros á ficha dun autor non está supervisada e podemos atoparnos con erros.

  • O impacto

Entre as ferramentas para consultar o impacto da obra temos o Journal Citation Reports da Web of Science, o gran repertorio que avalía a calidade das revistas. Pola súa banda, Scopus conta co Scimago Journal Rank. Estas ferramentas elaborábanse a partir das citas recibidas nas revistas científicas, analizando o impacto deses títulos de revistas pero non o dos artigos contidos nelas; un paso adiante foi a creación das métricas a nivel de artigo –Article Level Metrics, ALM– onde se analizaba o impacto dos propios artigos e os seus autores e autoras, e xa non só os títulos de revista. Posteriomente apareceron as métricas alternativas, Altmetrics, que miden todos os usos que recibe un documento científico: consulta, descarga, lectura, cita, pegada. E na actualidade estase desenvolvendo a chamada Snowball Metrics, que é o resultado dun proxecto dun grupo de universidades británicas para a medición obxectiva dos seus produtos académicos (output) e da eficacia (outcome) na asignación dos recursos (input).

  • A pegada

Refírese ó testemuño que deixa a produción científica nas redes. As dúas redes científicas máis importantes son Academia.edu para as Ciencias Sociais e Humanidades, e ResearchGate para as Ciencias da Saúde e o amplo ámbito do STEM (Ciencia, Tecnoloxía, Enxeñaría e Matemáticas). Existen outras como Science Open, baseada nos principios do Open Access, ou Mendeley, que pasou de ser a páxina dun xestor bibliográfico de acceso aberto a unha rede científica en mans de Elsevier. En xeral, estas redes científicas permiten diversas actividades en prol da ciencia colaborativa: xestionar lecturas e favoritos, compartir bibliografía e procesala, acceder cada vez máis ao texto completo de moitos documentos, construír grupos con intereses afíns, etc. Tamén hai que ter en conta a pegada nas redes sociais propiamente ditas, como Facebook, LinkedIn, Twitter ou Slideshare.

Para rematar, indicámosvos que o artigo completo podédelo consultar nesta ligazón.

jueves, 31 de octubre de 2019

O servizo de préstamo interbibliotecario na biblioteca da UDC


Mediante esta publicación queremos darvos a coñecer o servizo de préstamo interbibliotecario, que ten como obxectivo localizar e solicitar a outras bibliotecas aqueles documentos (orixinais ou copias) que non forman parte das coleccións das bibliotecas da nosa universidade, así como proporcionar a outras bibliotecas ou centros externos documentos que se atopan nas nosas coleccións. Polo tanto, en caso de que a persoa usuaria necesite un documento que non se encontra na Biblioteca da UDC, mediante este servizo poderá solicitalo a outras bibliotecas, tanto nacionais como estranxeiras. 

Poden utilizar este servizo tanto os membros da comunidade universitaria da UDC como os usuarios autorizados que dispoñan do carné de usuario externo, aínda que con certas condicións que indicaremos a continuación:
- O alumnado de grao (agás o que estea realizando o Traballo Fin de Grao), para solicitar a alta, ten que presentar a autorización dun profesor que xustifique a necesidade de utilizar este servizo mediante este impreso de autorización.
- Para os membros da comunidade universitaria o servizo é gratuíto, pero non obstante os usuarios externos asumirán os gastos derivados do correo e as tarifas estipuladas polos   centros subministradores. Ademais, todos os usuarios terán que asumir o gasto das  reproducións íntegras de documentos que superen os 60 € (neste caso, os usuarios poderán pedir información do prezo antes de tramitar a solicitude).

Os usuarios que utilicen por primeira vez este servizo teñen que darse de alta cubrindo este formulario electrónico, que lles permitirá obter un código e un contrasinal para o seu uso persoal. Posteriormente, poderán facer  as  peticións  a  través  do  formulario de solicitude de préstamo interbibliotecario e deberán cubrir unha solicitude por cada documento, indicando todos os datos bibliográficos necesarios para a identificación da obra.
En canto ás condicións de uso dos documentos procedentes doutras bibliotecas a través deste servizo, os documentos orixinais, se a biblioteca  prestataria  o  autoriza,  poderánselle  prestar ao usuario final. No caso contrario, consultaranse obrigatoriamente na Biblioteca Central (no campus  da  Coruña)  ou  na  Biblioteca  do  Patín (no  campus de  Ferrol).
No caso dos documentos que chegan en formato electrónico, deposítanse no servidor do programa de xestión do préstamo interbibliotecario para que os usuarios os poidan descargar. Ao correo electrónico da persoa usuaria chegará unha mensaxe na que se lle informa que o documento está dispoñible no servidor, e terá que acceder á ligazón que se lle indica para descargar o documento. Estas reproducións de documentos pasarán a ser propiedade do usuario.

Para máis información, podedes consultar as Normas de uso polas que se rexe este servizo, así como a información dispoñible na páxina web da biblioteca.

viernes, 25 de octubre de 2019

Os datos de investigación en aberto


A OCDE define os datos de investigación como “todo aquel material que foi rexistrado durante a investigación, recoñecido pola comunidade científica e que serve para certificar os resultados da investigación”. Por exemplo, inclúense neste tipo de datos as estatísticas, cuestionarios, resultados de experimentos, cadernos de laboratorio, etc.
A Comisión Europea, co fin de desenvolver a ciencia en aberto, comunicou que dende xaneiro de 2017, tódolos proxectos financiados con Horizonte 2020 (H2020) deberán garantir o acceso aberto aos datos de investigación, salvo excepcións xustificadas (motivos de confidencialidade, explotación industrial, etc.). Ademais, os proxectos participantes en H2020 terán que:

- Entregar un Plan de Xestión de Datos (Data Management Plan-DMP) durante os 6 primeiros meses de vida do proxecto, que debe de ser actualizado durante todo o proceso: trátase dun documento no que se describe que se vai facer cos datos durante e despois de finalizar a investigación. O Plan incluirá unha relación dos datos que se ofrecerán en aberto, cunha descrición detallada dos mesmos, como se van a compartir ou poñer en aberto, e como se van a conservar e preservar, indicando o nome e tipo de repositorio onde se depositarán.
O Digital Curation Center (DCC), proporciona esta lista de verificación para un plan de xestión de datos que presenta os principais temas e preguntas que o investigador necesita responder para cubrir o Plan. Existen ferramentas gratuítas para elaborar dito Plan, entre elas:
  • PGDonline: adaptación e tradución ao español polo Consorcio Madroño da ferramenta DMPonline. Serve como plantilla para elaborar o Plan de Xestión de Datos seguindo os requisitos de H2020.

- Depositar os datos en aberto nun repositorio: os datos de investigación débense depositar nun repositorio que garanta tanto a recuperación e acceso aos datos, como a preservación a longo prazo. Existen diferentes tipos de repositorios:
  • Repositorios temáticos: inclúen datos de investigación dunha disciplina específica. Un exemplo é Dryad, que contén datos referidos a publicacións de ciencias e medicina. Este tipo de repositorios pódense localizar a través do directorio Re3data, que conta cun listado temático de repositorios de datos. 
  • Repositorios multidisciplinares: destacamos Zenodo, repositorio internacional de datos de investigación, financiado polo proxecto  OpenAIRE e recomendado para os proxectos europeos.
  • Repositorios institucionais: o repositorio institucional da UDC, o RUC, permite que os investigadores da UDC poidan depositar os datos de investigación.

Finalizamos este post recomendándovos unha serie de recursos relacionados de interese:

viernes, 18 de octubre de 2019

Semana Internacional do Acceso Aberto 2019


A vindeira semana celébrase en todo o mundo a Semana Internacional do Acceso Aberto (International Open Access Week), unha iniciativa anual para promover o acceso aberto no mundo académico e da investigación. O lema deste ano é “¿Abierto para quién? Equidad en el conocimiento abierto”, no que se tratará, segundo palabras de Nick Shockey, de responder a preguntas como: ¿Os intereses de quen se está priorizando na infraestrutura que apoiamos?, ¿Apoiamos non só o acceso aberto senón tamén a participación equitativa na comunicación de investigación?, etc.

Como en cada edición, a Rede de Bibliotecas Universitarias Españolas (REBIUN) difunde de maneira conxunta as actividades realizadas dende as diferentes universidades españolas e o CSIC neste portal. Ademais, este ano Crue-REBIUN colabora nun curso en liña gratuíto sobre ciencia aberta por Twitter, que é coordinado pola UOC e que conta co apoio para a elaboración dos contidos de varias universidades españolas. Consiste nun microMOOC que tratará cuestións ligadas aos conceptos e as nocións básicas da ciencia aberta. Cada día, do 21 ao 25 de outubro, dende a conta de Twitter @moocmicro poñerase o énfase nun aspecto diferente, dende a xestión e preservación dos datos ata a investigación e innovación responsables, pasando polas novas formas de avaliar a investigación. Co hashtag #CienciaAbiertaMOOC19 tamén poderedes seguir todos os contidos.

Tamén destacamos o portal internacional Open Access Week, creado pola SPARC, que entre outros moitos recursos inclúe un buscador dos eventos que teñen lugar en todo o mundo ao longo desta semana. O hashtag oficial de Twitter para a semana é #OAWeek, e dende SPARC animan aos que teñan discusións sobre o tema deste ano usar o hashtag #OpenForWhom.

Para rematar, lembrámosvos que na páxina web da Biblioteca da UDC ofrecemos información xeral sobre o acceso aberto, así como este amplo apartado de recursos relacionados con este movemento: repositorios de documentos, revistas e libros en acceso aberto ou datos abertos, entre outros. Ademais incluímos esta completa INFOguía con información sobre os dereitos de autor no acceso aberto, os descontos para os autores da UDC nas tarifas de publicación de artigos en aberto, etc.