lunes, 11 de junio de 2018

Proxecto FOSTER sobre Ciencia Aberta


Continuamos as publicacións do blog relacionadas co acceso aberto. Nesta ocasión, falámosvos do proxecto europeo FOSTER, que nace para difundir as políticas europeas de acceso aberto así como para dar apoio á formación sobre Open Science en toda Europa realizando actividades de formación presencial e en liña sobre ciencia aberta. Para iso, Foster creou guías de recursos por disciplinas e o portal Foster, que da acceso a numerosos artigos e informes a través da súa taxonomía, a cal relaciona e agrupa as diferentes praxis de ciencia aberta.
A taxonomía de FOSTER funciona como entrada ao seu portal de recursos, os cales se poden localizar a través dunha busca xeral ou baixo as diferentes ramas da taxonomía: acceso aberto, datos abertos, investigación reproducible en aberto, definicións de ciencia aberta, avaliación da ciencia aberta, políticas de ciencia aberta e ferramentas de ciencia aberta.
A través do seu portal tamén ofrece formación a través de diversos cursos, tanto dirixidos directamente aos investigadores como prestando especial atención a aqueles cuxa función sexa a de formación de formadores. Ademais, FOSTER tamén organiza eventos nos que se expoñen casos prácticos de como abordar a práctica dunha investigación aberta.

Actualmente, o proxecto atópase nunha segunda fase (FOSTER Plus) na que o seu obxectivo xeral é contribuir a un cambio no comportamento dos investigadores europeos hacia a Open Science, non só no marco de Horizonte 2020, senón para que a investigación aberta sexa unha práctica habitual no día a día dos investigadores.
Entre os seus obxectivos específicos destaca consolidar e manter unha rede de apoio á formación composta por embaixadores de Open Science provenientes de diferentes institucións dedicadas á investigación.

Recentemente saíu á luz un manual como material de referencia para a súa utilización en cursos de formación, concebido como un documento dixital vivo, non rematado, ao que se irán engadindo recursos en función dos temas de interese que xurdan ao longo do tempo.
Por último, sinalar que o Servizo de Biblioteca da UDC ten previsto colaborar co proxecto traducindo o material de formación que ofrece o portal co obxectivo de preparar cursos de formación para o PDI da nosa universidade.

viernes, 1 de junio de 2018

Acceso aberto: recursos na web da Biblioteca da UDC



O acceso aberto ou Open Access é un movemento que implica a dispoñibilidade libre e gratuíta dos contidos científicos e académicos en Internet, de forma que os usuarios poden consultalos gratis, descargalos, imprimilos ou distribuílos. Aínda que se adoita relacionar coa produción de artigos de revistas, tamén fai referencia a outros tipos de documentos como imaxes, documentos audiovisuais, materiais de aprendizaxe, etc.

Na web da biblioteca ofrecemos un apartado dedicado a este movemento, onde podedes atopar todo tipo de recursos destas características. Éste comeza cun esquema baseado na taxonomía FOSTER (a cal relaciona e agrupa as diferentes praxis de Ciencia Aberta), e cunha introdución na que se explica tanto o concepto como as formas de publicar en acceso aberto.
A continuación ofrécese unha listaxe de diferentes tipos de documentos (portais de revistas, libros académicos, repositorios, material multimedia…) que conteñen ligazóns a recursos que vos poden resultar de interese como apoio á aprendizaxe ou investigación. Centrarémosnos en mostrarvos os máis destacados, aínda que podedes consultar a lista completa na seguinte ligazón

Os portais de libros e revistas en acceso aberto son quizais os recursos máis estendidos e seguen crecendo na actualidade. Respecto aos libros, son moitas as plataformas que conteñen ebooks de acceso aberto dispoñibles gratuitamente para calquera persoa que os desexe utilizar. Cabe salientar que ás veces as editoriais científicas teñen un apartado con libros electrónicos gratuítos, como Libros CSIC, edición electrónica da Editorial CSIC ou SpringerOpen books, da editorial Springer. Tamén existen iniciativas de editoriais universitarias, como por exemplo a Deusto Open Books. En canto ás revistas, cada vez son máis as revistas en acceso aberto que se atopan nos principais índices de calidade; na web incluímos unha selección de portais e editores que ofrecen os contidos sen necesidade de compra ou subscrición.

Outro dos medios a través dos que se materializa o acceso aberto son os repositorios, entendidos como arquivos onde se almacenan recursos dixitais. Na web incluímos tanto directorios de repositorios para poder localizalos, como repositorios temáticos ou institucionais, entre eles o RUC, Repositorio Institucional da Universidade da Coruña, que ofrece acceso aberto ao texto completo de  documentos creados polos membros da UDC no seu labor de investigación e docencia.
Tamén destacamos os datos de investigación (materiais xerados ou recollidos durante o transcurso da realización dunha investigación), xa que tódolos proxectos financiados con H2020 iniciados en 2017 deberán garantir o acceso aberto a estos datos.
Os recursos educativos abertos son outros dos materiais incluídos na web, centrándonos fundamentalmente nas plataformas de cursos MOOC (cursos online masivos e abertos). Así mesmo, atoparedes material multimedia, con diversas páxinas de imaxes e fotografías libres de dereitos, así como plataformas de vídeos.
Finalmente, sinalar que tamén se inclúe outro tipo de información relacionada co acceso aberto como é a revisión e financiación en aberto, ciencia aberta ou cultura aberta, entre outros.

lunes, 21 de mayo de 2018

Acceso aberto: o caso da Universidade do Minho



Entre as institucións pioneiras no establecemento dos primeiros mandatos de Acceso Aberto relativos a universidades destaca a Universidade do Minho, polo que neste post faremos un percorrido polos proxectos nos que participa.
En xeral, o desenvolvemento do Acceso Aberto en Portugal foi impulsado polas universidades, destacando o liderado desta universidade nas primeiras iniciativas como foron a creación do seu repositorio institucional, RepositóriUM (primeiro repositorio científico portugués, presentado en 2003), e a implementación dunha política institucional de autoarquivo en 2005. A Universidade do Minho converteuse así na primeira institución do mundo que obrigaba ao autoarquivo, requerimento que foi seguido posteriormente en diferentes institucións. Como dato curioso, Ignasi Labastida e César Iglesias (2006) sinalan que a partir de establecer dita obrigación, no prazo dun ano multiplicou por cinco o número de documentos.

Durante os anos seguintes diversas universidades crearon os seus repositorios, pero chegou un punto no que se fixo evidente a necesidade dun recolector científico nacional que recollera os esforzos das diferentes institucións. Así, en 2008 púxose en marcha RCAAP, Repositorio Científico de Acceso Abierto de Portugal, que conta co asesoramento científico e técnico da Universidade do Minho. Na actualidade, o RCAAP recolecta 51 repositorios institucionais (universitarios, centros de investigación, laboratorios ou hospitais).

Esta universidade tamén participa como socio coordinador no proxecto europeo FOSTER, cuxo principal obxectivo é establecer un programa de formación que axude aos investigadores, bibliotecarios e outros implicados a adoptar os principios e políticas de acceso aberto para crear e compartir coñecemento conforme ao programa Horizonte 2020 e a European Research Area (ERA). Ademais, destaca a súa participación en proxectos financiados pola Comisión Europea como OpenAIRE, que apoia a aplicación da política de acceso aberto en Europa.
Finalmente, mencionar que é membro fundador de COAR (Confederation of Open Access Repositories), confederación de repositorios de acceso aberto que une e representa a 90 institucións de todo o mundo.
En definitiva, por todo o exposto anteriormente, podemos ver a Universidade do Minho como unha das institucións na vangarda do acceso aberto.   

miércoles, 16 de mayo de 2018

María Victoria Moreno Márquez, Letras Galegas 2018

Ilustración: David Pintor

O Día das Letras Galegas vén tendo lugar tódolos 17 de maio dende 1963. A primeira homenaxeada foi Rosalía de Castro, xa que precisamente nesa data conmemórase o centenario da primeira edición en 1863 da súa obra Cantares Gallegos.
Este ano está dedicado á escritora e profesora María Victoria Moreno Márquez. Trátase da cuarta muller (tras Rosalía de Castro, Francisca Herrera Garrido e María Mariño) homenaxeada co Día das Letras Galegas en 55 anos de historia.

Aínda que naceu en Cáceres, chegou a Galicia con tan só 22 anos para exercer como profesora, e axiña asumiu a cidadanía en galego. Cultivou principalmente a literatura infantil e xuvenil, aínda que tamén o ensaio, a poesía e a didáctica da lingua e da literatura galegas. Un dos maiores éxitos da literatura xuvenil na nosa lingua foi a súa novela Anagnórise, incluída na listaxe de honra do IBBY (Organización Internacional para o Libro Xuvenil). Tamén dirixiu a colección "Árbore" da editorial Galaxia e participou activamente na vida cultural e política de Pontevedra, onde faleceu en 2005.
Se vos interesa coñecer a súa obra podedes consultar no noso catálogo tódolos documentos que temos de María Victoria Moreno. Ademais, contamos con algunhas biografías sobre a autora.

Entre as actividades conmemorativas que se levarán a cabo estes días destacamos as seguintes: 

- Pleno extraordinario da Real Academia Galega  no Teatro Principal de Pontevedra o propio 17 de maio ás 12.30 horas, na que intervirán os académicos Xesús Alonso Montero, Marilar Aleixandre e Fina Casalderrey.

- A exposición itinerante María Victoria Moreno. Paisaxes e personaxes, que pasará por diferentes concellos de Galicia que se poden consultar na seguinte ligazón.

- Nas Bibliotecas Municipais da Coruña, durante esta semana o préstamo de materiais en galego será ilimitado e, ademais, lanzaron un concurso co que se poderá gañar un lote de libros en galego. Máis información na seguinte ligazón.

- Dende o Concello de A Coruña programaron diversas actividades, entre as que destaca unha programación específica elaborada, en común, coas librarías da Coruña. Ademais, o propio 17 de maio o Goberno local organizará, por terceiro ano consecutivo, unha lectura pública da obra da homenaxeada dende o balcón do Pazo de María Pita ás 12.00 horas. 

- Nas bibliotecas da UDC, a Biblioteca Casa do Patín elaborou a exposición Mulleres no Día das Letras Galegas; a Biblioteca de Filoloxía inclúe un taboleiro de Pinterest coas obras que teñen desta autora, ademais de acoller tamén nas súas instalacións unha exposición; a Biblioteca de Socioloxía e CC. Da Comunicación conta cunha exposición bibliográfica de Galicia dende múltiples puntos de vista máis aló do literario; a Biblioteca de Educación ademais de acoller unha exposición bibliográfica nas vitrinas da biblioteca, incluiu no seu blog un texto de Patricia Carballal, profesora da facultade, no que se achega á visión da escola que transmite María Victoria a través das súas obras; e na Biblioteca de Economía e Empresa fixeron un pequeno centro de interese sobre a escritora. 

Finalmente, destacamos varias páxinas web nas que atopar moita información sobre a homenaxeada: a Real Academia Galega conta cun amplo apartado dedicado á historia do Día das Letras Galegas, así como ás biografías e obras de tódolos homenaxeados ao longo da historia; o Consello da Cultura Galega no seu Álbum de Mulleres trata de divulgar e investigar as contribucións das mulleres á sociedade e cultura galegas, incluíndo un da propia autora; e por último, a Biblioteca da USC, como tódolos anos dende 2013, dedica un blog a cada figura homenaxeada neste día.

miércoles, 2 de mayo de 2018

Buscadores xenéricos e académicos



En xeral, o termo buscador fai referencia aos distintos tipos de ferramentas informáticas que permiten ao usuario localizar información dispoñible en Internet. Na actualidade, Google é o buscador xenérico máis utilizado (máis do 90% das buscas realízanse a través deste motor de busca), aínda que isto non significa que sexa a única opción, xa que na rede hai numerosas alternativas. Entre os seus maiores competidores atópanse Bing ou Yahoo, pero tamén outros menos coñecidos para o público en xeral, dende os que priman a privacidade ata os que incluso doan parte dos seus beneficios a causas benéficas. Algúns exemplos coas súas correspondentes descricións pódense consultar no seguinte artigo.

Sen embargo, para realizar buscas especializadas (que xeralmente son a base da documentación dos traballos académicos a realizar na universidade), é máis interesante utilizar buscadores especializados, os denominados buscadores académicos ou científicos. Na web da biblioteca incluímos unha listaxe de buscadores que pretenden ser de axuda para estudantes, profesores ou investigadores para atopar contido en Internet procedente de fontes fiables. Entre eles, destacamos:

- BASE: Bielefeld Academic Search Engine: un dos buscadores máis completos do mundo, especialmente para os recursos web académicos de acceso aberto. Ofrece máis de 100 millóns de documentos de máis de 5.000 fontes. Pódese acceder aos textos completos de aproximadamente o 60% dos documentos indexados.
- CrossRef Metadata Search: permite buscar artigos específicos, obtener a dirección DOI asignada a cada un deles e acceder á páxina da editorial onde se atopa o texto completo.
- Google Académico: buscador especializado de Google que permite realizar buscas para localizar documentos académicos.
- Microsoft Academic: buscador académico de Microsoft que indexa millóns de publicacións académicas e ademais "mostra as relacións clave entre dous ou máis suxetos, contido e autores, destacando os vínculos críticos que axudan a definir a investigación científica"-
- RefSeek: buscador web académico, deseñado tanto para estudantes como investigadores, que ofrece nas súas buscas millóns de documentos, incluíndo páxinas web, libros, enciclopedias, revistas ou periódicos.
A listaxe completa pódese consultar na siguiente sección da web.

Tamén queremos salientar que nas últimas semanas están aparecendo novas ferramentas desta tipoloxía como Lens, buscador académico que permite recuperar patentes e publicacións científicas, ou 1findr, buscador de artigos e das súas versións en acceso aberto publicados en revistas científicas revisadas por pares, en tódolos campos de investigación e idiomas.
Para finalizar, e dende outro punto de vista, tamén de interese científico, temos a busca na web profunda (parte de Internet cuxa principal característica é que non hai un rastrexo por parte dos buscadores). Aínda que hai varias formas de acceder, a máis sinxela consiste en instalar o navegador TOR.