lunes, 23 de abril de 2018

Día do Libro 2018

Día do Libro 2018
Hoxe 23 de abril conmemórase a celebración do Día do Libro, fixado pola UNESCO dende 1995 nesta data, por coincidir co falecemento de Miguel de Cervantes, William Shakespeare ou Garcilaso de la Vega. Sen embargo, pouca xente coñece a orixe española desta iniciativa ou o feito de que nos seus comezos festexásese nunha data moi diferente: o 7 de outubro, cando se cría que nacera o creador do Quijote. Así nolo contan dende a BNE: o escritor valenciano Vicente Clavel foi o impulsor da proposta en 1923 para dedicar un día de cada ano a celebrar a Festa do Libro. Tres anos despois, o rei Alfonso XIII aprobou o Real Decreto polo que se estipulaba que o 7 de outubro se conmemoraría o nacemento de Cervantes cunha festa dedicada ao libro español. Así se procedeu durante casi un lustro, pero pronto surxiu a polémica en torno ao día elexido, xa que non había certeza da data de nacemento, sumada á importancia que tiñan nesa xornada os actos ao aire libre (a primaveira parecía unha época máis apropiada que o outono). Foi así cando en 1930 se acordou trasladar a Festa do Libro ao 23 de abril definitivamente.
Moito tempo despois, en 1995, o goberno español presentou á UNESCO a proposta para a celebración mundial do Día do Libro, aprobándose nese mesmo ano, como así sinalabamos ao comezo deste post. Cabe destacar que cada ano a UNESCO xunto con organizacións profesionais do mundo do libro, elixen unha capital mundial do libro, que este ano recaeu en Atenas “pola calidade das actividades que leva a cabo, que contan co apoio de todo o sector do libro. O obxetivo é que os libros sexan accesibles a tódala población, incluidos os migrantes e os refuxiados”.
En España, o cartel elixido este ano polo Ministerio de Educación, Cultura y Deporte para conmemorar este día, e que acompaña a este post, é obra de Alfredo, Premio Nacional de Ilustración 2017. O Ministerio únese a esta festa do libro cunha serie de actos; o máis significativo é a entrega do Premio de Literatura en Lengua Castellana Miguel de Cervantes, que é o máximo recoñecemento á labor creadora de escritores españois e hispanoamericanos cuxa obra contribuiu a enriquecer de forma notable o patrimonio literario en lingua española. O escritor Sergio Ramírez, Premio Cervantes 2017, é o que recibe este galardón no día de hoxe.
No que respecta á nosa comunidade autónoma, Cultura de Galicia celebra o Día do Libro con actividades na rede de bibliotecas, museos e arquivos de toda Galicia. A programación de cada un dos centros está dispoñible en cultura.gal e na app Axenda Cultura.



miércoles, 18 de abril de 2018

Xestores de redes sociais: ferramentas e recursos de interese


A semana pasada tivo lugar unha xornada de formación e de intercambio de experiencias cos xestores das redes sociais de contas institucionais na UDC, #comunicaUDC2018. Ademais contouse coa participación de Sergio Fernández, responsable das redes sociais da Universidad de Sevilla, que recomendou unha serie de ferramentas e recursos para o traballo diario dos xestores de redes sociais dos que vos queremos falar neste novo post.


Unha das ferramentas destacadas é Hootsuite, plataforma que permite administrar e integrar as diferentes redes sociais nas que se teña presenza nun único panel de control, utilizando columnas e pestanas para organizar a información. Aporta unha visualización completa de tódalas accións que se están a realizar en cada unha das redes sociais, podendo controlar notificacións, mencións ou programar os contidos que se desexen de unha ou varias contas. Ademais funciona como ferramenta para filtrar información, posibilitando facer un seguimento de temas, palabras clave…do noso interese.
No que respecta aos múltiples recursos para facer máis sinxelo o traballo en redes sociais destacamos:

  • Bitly: permite levar un seguimento da cantidade de clics que conseguen as nosas ligazóns. 
  • Canva: ferramenta para editar imaxes e facer presentacións. Contén numerosas plantillas de deseños, así como un buscador que ofrece un numeroso banco de imaxes, ademais de posibilitar subir imaxes propias. Tamén inclúe textos predeseñados en formatos moi distintos.
  • Landscape: ferramenta para axustar o tamaño das imaxes ás diferentes redes sociais. En relación coas medidas e tamaños de imaxes nas redes sociais, tamén pode resultar de interese ter a man as especificacións concretas para cada unha das redes como as que se recompilan nesta web
  • Feedly: lector de RSS que permite organizar e acceder rápidamente dende un navegador web a tódalas noticias e actualizacións de blogs e demais páxinas que o sistema soporta.
  • Gimp: programa de edición de imaxes dixitais en forma de mapa de bits, tanto debuxos como fotografías.
  • Keyhole ou Tweet Binder: para a medición de hashtags.

Tampouco podemos esquecer determinadas páxinas para conseguir material libre de dereitos de autor. Como exemplos, destacamos Pixabay para as imaxes, Jamendo ou FMA (Free Music Archive) para os audios e Videezy para os vídeos.
Para finalizar, sinalar que para manterse ao tanto de determinados días internacionais e outras datas relevantes, e así planificar contidos e publicacións referidas a datas concretas poden resultar útiles os “Calendarios del Community Manager”. Nesta ligazón, un exemplo do ano en curso.

viernes, 6 de abril de 2018

As redes sociais na universidade e nas bibliotecas


Na actualidade, as redes sociais constitúen unha ferramenta de comunicación fundamental. Entre as vantaxes da presenza nestas redes para unha institución como a universidade destacan aumentar a visibilidade así como a interacción cos usuarios, comunicarse de forma máis rápida e próxima ou divulgar información e contidos relacionados co eido académico. Non se trata soamente de interactuar cos usuarios actuais, senón que tamén se pode buscar atraer novos estudantes ou manter conectados aos exalumnos.

Como contas corporativas xerais da propia universidade, a UDC está presente en Twitter, Facebook, Instagram, Youtube e Linkedin, sendo éstas xunto con Pinterest as principais redes nas que ten presenza a UDC no seu conxunto. Cada servizo ou centro da UDC é susceptible de decidir cales destas redes se adaptan mellor ós seus obxectivos e necesidades, xa que cada rede social conta con particularidades propias que poden influir nun mellor e maior aproveitamento. Por exemplo, Facebook é a rede social máis popular entre as persoas de 18 a 29 anos, LinkedIn enfócase máis en profesionais, Twitter é o canal máis adecuado para divulgar de forma rápida noticias, etc.

A UDC posúe numerosas contas en redes sociais, dende as diferentes facultades e escolas, ata outros servizos e centros como o SAPE, CUFIE, Centro de Linguas, etc. As bibliotecas, nas que nos centraremos a continuación, son un destes servizos. A maioría das bibliotecas da UDC están presentes nas redes sociais. A que máis éxito ten é Facebook, seguida de Twitter e Pinterest, e algunhas tamén contan con outras redes como blogs, Scoop, Google+, Youtube, Flickr ou Instagram. Podedes consultar unha listaxe de tódalas bibliotecas coas súas respectivas redes na seguinte ligazón da web da biblioteca.
Fundamentalmente, o obxectivo das bibliotecas nestas redes é dar a coñecer os servizos e recursos que éstas poñen a disposición da comunidade universitaria, ademáis de transmitir o máis relevante que suceda (novas, proxectos, eventos…) relacionado coa nosa universidade ou con entornos que resulten de interese.

No que respecta ás outras bibliotecas universitarias de Galicia, a Biblioteca da USC, ademais das redes sociais de cada unha das facultades, ten presenza en sete redes, entre elas o interesante blog Fonseca. Pola súa parte, a Biblioteca da Universidade de Vigo é quizáis a que menos presenza ten: conta co BlogDaBiblio e con algunhas contas nas súas bibliotecas, fundamentalmente de Pinterest.

Antes de rematar, consideramos de interese citar un manual dirixido ás universidades con pautas e consellos que regulan a participación nas redes sociais destas institucións. Trátase do Manual de buenas prácticas en redes sociales de REBIUN.
Por último, damos conta de que a vindeira semana celebrarase por terceiro ano consecutivo unha xornada de formación e de intercambio de experiencias cos xestores das redes sociais de contas institucionais na UDC, #comunicaUDC2018.

jueves, 22 de marzo de 2018

Criterios de calidade de monografías



En anteriores post analizabamos os diversos criterios, índices e indicadores que intentan medir a calidade das revistas científicas nas diferentes áreas do coñecemento. Neste novo post centrarémonos nas monografías, xa que publicar en libros en determinadas áreas como as Ciencias Sociais, Humanidades ou Ciencias Xurídicas é tanto ou máis frecuente que a publicación en revistas.
Os indicios de calidade dun libro ou capítulo de libro que propoñen as axencias de avaliación poden ser localizados en diversos recursos, tendo en conta o prestixio da editorial ou o número de citas. No que respecta ao prestixio da editorial, recomendamos a consulta de varios productos bibliométricos elaborados en España: 

- SPI: inclúe un ranking das principales editoriais de libros nas áreas de Humanidades e Ciencias Sociais. Trátase dun recurso indicado na convocatoria de sexenios da CNEAI.
- Bipublishers: baséase no Book Citation Index e recolle indicadores bibliométricos das editoriais indexadas no mesmo.
- Publisher Scholar Metrics: utiliza Google Scholar como fonte de datos. Pretende medir o impacto das editoriais de monografías científicas a partir do reconto de citas dos libros publicados polos profesores e investigadores de universidades públicas españolas, indizados no buscador ata 2012 no ámbito das Humanidades e Ciencias Sociais.
Tamén destaca o Sello de Calidad en Edición Académica (CEA-APQ), distinción que reciben determinadas coleccións editoriais e que acredita un recoñecemento da calidade científica e editorial das obras publicadas nelas, ao haber superado favorablemente os requisitos de calidade informativa, política editorial, procesos editoriais, reputación e prestixio que éste esixe. Trátase dun recurso indicado tanto na convocatoria de sexenios da CNEAI como no programa ACADEMIA da ANECA.

Para a busca de citas remitímonos ás bases de datos Web of Science (WoS) e Scopus. Na primeira intégrase Book Citation Index, que proporciona análises de citas aos libros indexados na propia WoS publicados a partir de 2005. Preséntase dividida en dúas seccións: unha de Ciencias e outra de Ciencias Sociais e Humanidades, e ofrece máis de 60.000 libros, ampliando a cobertura do índice con 10.000 títulos novos cada ano. Os criterios de selección de libros para a inclusión no Book Citation Index pódense consultar nesta ligazón.
Pola súa parte Scopus ofrece máis de 130.000 libros, engadindo cada ano tamén 10.000. Ao igual que na WoS, os libros seleccionados deben cumprir cunha serie de criterios relacionados coa calidade editorial que se poden consultar nesta ligazón

Por último, outros criterios que se teñen en conta son:
- ser obxecto de comentarios ou reseñas en publicacións científicas especializadas
- existencia de edicións traducidas a outras linguas, para o que contamos co Index Translationum, repertorio internacional de libros traducidos en tódolos campos do coñecemento elaborado pola Unesco.
- presenza en bases de datos, catálogos de bibliotecas universitarias ou repositorios.

viernes, 9 de marzo de 2018

Bibliotecas universitarias: situación actual e tendencias de futuro



Nos últimos anos as bibliotecas universitarias víronse afectadas por diversos cambios, fundamentalmente no eido da tecnoloxía, o que permitiu mellorar diferentes aspectos da xestión bibliotecaria, tanto dende o punto de vista do proceso técnico como da atención ao usuario, renovación de espazos, etc.
Son diversos os informes que analizan o entorno cambiante no que se moven as bibliotecas universitarias na actualidade. Como exemplo, podemos citar o de SCONUL, asociación de bibliotecas universitarias británicas, que foi reseñado en España por Ángel Borrego no artigo ¿Qué futuro para las bibliotecas universitarias?. Entre ditos cambios destaca a “datificación” da ciencia, que inclúe tendencias como o acceso aberto, a ciencia aberta, a minería de datos, a intelixencia artificial, as humanidades dixitais ou as redes sociais de contido académico. Tamén se cita unha aprendizaxe máis flexible, social e baseada en ferramentas tecnolóxicas, así como a importancia que adquire a curación de contidos creados dentro da propia institución para poñelos a disposición dunha audiencia externa.

Por outra banda, se miramos cara ao futuro, destacamos o Informe Horizon edición bibliotecas sobre las tendencias en bibliotecas universitarias, no que na súa última edición 2017 recolle as tendencias que serán importantes nas bibliotecas universitarias nos vindeiros 5 anos, dividíndoas en 3 bloques segundo o prazo de anos: a curto prazo (1-2 anos) destacan a xestión de datos de investigación (indícase que arquivar as observacións que conducen a novas ideas converteuse nunha parte fundamental da difusión de informes) e valorar a experiencia do usuario. A medio prazo (3-5 anos) destacan aos usuarios como creadores (xa que nos últimos anos existe un aumento das comunidades de creadores, proxectos financiados por crowdfunding…) e repensar os espazos da biblioteca (co obxectivo de mellorar a interacción cara a cara cos usuarios). Finalmente, a longo prazo (5 ou máis anos) inclúese a colaboración interinstitucional (mellorando o acceso a materiais académicos e participando en proxectos cooperativos) e a evolución da natureza dos rexistros de impacto da investigación (facendo referencia as ferramentas altmétricas emerxentes).

Por último, podemos citar os retos de futuro que expón Rebiun no seu actual Plan Estratéxico, que se enmarcan en 3 escenarios: tecnolóxico (dixitalizar coleccións, crear contidos, adaptar os servizos bibliotecarios ás redes sociais dos usuarios…), de aprendizaxe e investigación científica (innovar en instalacións, espazos e servizos para adaptarse á aprendizaxe virtual, crear  servizos  bibliotecarios  personalizados  para os investigadores, xestionar a produción, edición e difusión das publicacións…) e de alianzas e calidade (o reto de futuro é a cooperación, e as alianzas e a internalización da biblioteca van a ser cada vez máis necesarias para poder ofrecer servizos de calidade e unha información científica relevante á  universidade).