jueves, 25 de noviembre de 2021

Día Internacional da Eliminación da Violencia contra as Mulleres no Servizo de Biblioteca da UDC

Un ano máis, a Universidade da Coruña, e por extensión, o Servizo de Biblioteca, amosa o seu compromiso para construír unha sociedade máis igualitaria na celebración do Día Internacional da Eliminación da Violencia Contra a Muller.

 

Desde o Servizo de Biblioteca realizamos unha guía informativa que recolle unha selección de libros de non ficción, literatura, libros electrónicos ou películas extraídas dos nosos fondos bibliográficos coa que pretendemos remover conciencias e loitar contra esta lacra social na que desgraciadamente as cifras seguen sendo alarmantes.

 Nos libros de non ficción e electrónicos recollemos materiais que abranguen as diferentes formas nas que se dá a violencia de xénero, así como relatos persoais.

Nas obras literarias incluímos dende narrativa actual ata algúns cómics, que tamén reflicten de forma gráfica importantes testemuños sobre o tema.

Por último, seleccionamos unha serie de películas con esta trama argumental, desde as estranxeiras El color púrpura de Steven Spielberg ou Ladybird, Ladybird de Ken Loach ata as españolas Te doy mis ojos de Icíar Bollaín ou Solas de Benito Zambrano, entre outras.

 

Algunhas bibliotecas dos centros da UDC tamén se suman a este día con diferentes mostras ou actividades:

·         A Biblioteca da Escola Universitaria de Arquitectura Técnica creou na planta baixa un novo centro de interese con materiais que teñen como temática a perspectiva de xénero e a violencia de xénero, que se pode ver na fotografía que acompaña a este texto.

 

·          A Biblioteca de Filoloxía inaugurou unha exposición cunha selección de obras de literatura, ensaios, películas… que tratan as distintas violencias que sofren as mulleres. Podedes visitala na entrada da biblioteca ou no seu taboleiro de Pinterest.

 

·          A Biblioteca de Ciencias do Deporte e a Educación Física, ademais de contar cunha sección de libros sobre feminismo e muller e deporte na biblioteca, organizou a actividade “Bota unha man para acabar coa violencia de xénero”, consistente en pegar unha man de papel (se queredes cunha frase que vos dixeron ou escoitáchedes...) no mural que atoparedes nas escaleiras de acceso á biblioteca,  axudando así a visualizar a situación de violencia na que viven tantas mulleres e a favor dun cambio deica a igualdade. Tamén elaborou esta infografía sobre a violencia de xénero nas redes sociais.

 

Ademais destas accións levadas a cabo no Servizo de Biblioteca, a Universidade da Coruña tamén mostra o seu compromiso co 25N a través dun amplo programa de actividades. O acto central terá lugar hoxe ás 12 h. no Salón de Actos da Facultade de Ciencias da Educación, e poderá seguirse en directo por Teams. Durante o acto, lerase o manifesto elaborado pola Red de Unidades de Igualdad para la Excelencia Universitaria (RUIGEU) e se entregarán os galardóns Ángeles Alvariño aos mellores traballos académicos con perspectiva de xénero e ás obras seleccionadas no concurso para a difusión do protocolo contra o acoso na UDC.

Ademais deste acto central, diversos centros da universidade están a organizar actividades arredor do 25N, que se poden consultar neste programa, e que inclúen desde exposicións de carteis ata performances ou actuacións musicais.

Outras ligazóns de interese:

- Guía sobre feminismo, xénero e igualdade elaborada polo Servizo de Biblioteca.

- Protocolo de actuación ante situacións de acoso sexual, por razón de sexo, por orientación sexual e identidade ou expresión de xénero na UDC

- Delegación del Gobierno contra la Violencia de Género


jueves, 18 de noviembre de 2021

A Biblioteca Casa do Patín conmemora o seu 25 aniversario


 A Biblioteca Casa do Patín conmemora hoxe o seu 25 aniversario, xa que o 18 de novembro de 1996 abría as súas portas ao público como Biblioteca Universitaria. Debe o seu nome á característica escaleira exterior que aínda conserva nunha das súas fachadas laterais. Este elemento, tamén coñecido co nome de patín, é un elemento arquitectónico que permitía acceder, de forma directa desde o exterior, ás plantas altas das vivendas.

Pero o edificio que hoxe alberga a biblioteca da universidade, construíuse a mediados do século XVIII e pasou por diferentes usos ao longo da súa historia. Nos seus inicios foi un edificio de vivendas dentro do chamado “Cuadro de Esteiro”, un barrio que se levantou para aloxar ao persoal do estaleiro. Posteriormente chegou a albergar incluso unha tenda, pero coa desaparición do antigo barrio de Esteiro o edificio foi experimentando unha deterioración cada vez maior, que mesmo levou ao goberno municipal, nos anos oitenta, a optar pola posibilidade de demolelo. Afortunadamente, non foi iso o que se fixo, e a conversión do antigo Hospital de Mariña en campus universitario abriu a porta para a súa rehabilitación e transformación en biblioteca.

Cedido o edificio á Universidade da Coruña, e seguindo un proxecto do arquitecto Miguel Ángel Crespo, a Casa do Patín abandonou en 1995 o estado ruinoso no que se atopaba, para un ano despois, en 1996, abrir as súas portas convertida xa en biblioteca.

Actualmente a colección da Biblioteca Casa do Patín está composta polos fondos pertencentes ás facultades de Enfermaría e Podoloxía, de Humanidades e Documentación, de Ciencias do Traballo e da Escola Universitaria de Deseño Industrial. Conta ademais cun fondo local formado por obras cunha temática relacionada coa cidade de Ferrol e maila súa comarca e arredores. No seu Pinterest pódese consultar de maneira máis visual este fondo nos taboleiros "Fondo local" e "Revistas de estudos locais", onde, ademáis dos libros, tamén se inclúen os materiais audiovisuais e as revistas desta temática.

Para conmemorar o seu aniversario, o persoal da biblioteca preparou unha xornada festiva para hoxe con diversos actos: a partir das 17.30 horas no salón de actos “Concepción Arenal” do Campus Universitario de Esteiro, terán lugar actuacións musicais a cargo do alumnado do Conservatorio Xan Viaño e un cuarteto de gaitas, así como a presentación dun libro sobre Rosalía de Castro. Ademais, na biblioteca haberá unha exposición de fotografías da Casa do Patín, e cada usuario/a que acuda poderá levar de balde agasallos como unha bolsa de tea e marcapáxinas de conmemoración do aniversario, un paquetiño de bombóns, un ramiño de flores ou un libro da mesa de libros de doazón.

Ligazóns de interese:

- Páxina web da Biblioteca Casa do Patín.

- De ruina a biblioteca universitaria: 25 años del renacer de la Casa del Patín, artigo no xornal La Voz de Galicia con motivo do aniversario.

- Castelo Alvarez, Bernardo. Recuperación de la Casa del Patín. Ferrol: Concello, 1995: libro do finado profesor da UDC Bernardo Castelo que é o que mellor describe a historia da Casa do Patín e maila súa reconstrución.

viernes, 12 de noviembre de 2021

Día das librarías 2021. Situación actual do mercado do libro en España e en Galicia.

Con motivo da celebración onte 11 de novembro do Día das librarías, aproveitamos para facer unha pequena análise sobre este día e sobre a situación actual do mercado do libro en España e en Galicia.

Esta iniciativa, promovida pola Confederación Española de Gremios y Asociaciones de Libreros (CEGAL), celébrase desde hai dez anos para reivindicar as librarías como espazos de encontro cultural e social, de comercio de proximidade, punto de encontro físico cos lectores e de fomento da lectura. Despois de dez edicións, a partir deste 2021 elixe data fixa no calendario, polo que desde este ano, e con independencia do día da semana que sexa, cada 11 de novembro as librarías celebrarán o seu día.

O ilustrador Guridi foi o encargado de recoller na ilustración que acompaña a esta publicación o ideario desta última edición, personalizando a especial relación que se produce entre libreiros e lectores. Tal e como él explica, “[…] No me interesaba representar el lugar físico de la librería sino las personas que lo habitan y luchan por sobrevivir día a día contra los gigantes de la red”.

Nun mundo no que predominan cada vez máis as plataformas tecnolóxicas, as palabras do ilustrador concordan coa defensa desde CEGAL do contacto humano e a diversidade. Desde esta entidade tamén sinalan que esta edición acontece nun momento no que seguimos comprobando como se reforzaron os vínculos entre lectores e librarías. Esa recuperación do hábito lector, experimentado a raíz da crise sanitaria, uniuse a unha maior conciencia de barrio e de coidado do comercio de proximidade. Estas circunstancias, xunto á recuperación de eventos presenciais, como as feiras do libro de outono en moitas cidades, posibilitaron que o balance do ano estea a ser positivo.

Segundo datos de Librired, ferramenta de análise do mercado do libro en España, as vendas de libros en pequenas e medianas librerías creceron un 13%. Con todo, a situación da libraría independente segue sendo fráxil, xa que segundo o último Mapa de Librerías elaborado por CEGAL, case a metade das 3.208 librerías censadas teñen unha facturación en libros inferior a 90.000 €, o que as sitúa no límite da supervivencia. No que respecta a Galicia, os datos reflicten boas novas para a nosa comunidade: con 11,1 librarías por cada 100.000 habitantes, sitúase á cabeza entre todas as comunidades autónomas en densidade de librarías. En total, 299 establecementos dedicados aos libros. A Coruña roza a trintena.

Entre as últimas librarías que abriron na Coruña podemos citar Ouse, especializada en temática feminista e LGTBiQ+, que leva por nome o río onde se suicidou a escritora Virginia Woolf, unha das figuras máis importantes da literatura británica e do feminismo.

Tamén cabe salientar o éxito de Todostuslibros.com, plataforma de comercio en liña e comunidade lectora das librarías independentes que este ano celebra o primeiro aniversario. Con máis de 1 millón de libros dispoñibles e 325 librarías facendo venta directa, o proxecto conseguiu agrupar baixo unha soa marca a moitas pequenas librarías de barrio, multiplicando así a súa visibilidade e as súas posibilidades de comercio en liña.

Outras ligazóns de interese:

-Las librerías recomiendan, plataforma de recomendacións literarias dos libreiros e as libreiras independentes, que elixen os libros e escriben críticas literarias e recomendacións.

- A Coruña se enamora de las letras, artigo no xornal La Opinión de A Coruña sobre diversas librarías da cidade.

- La segunda vida de las librerías tras la pandemia, en RTVE.

- Día de las Librerías 2021: autoras más vendidas: análise realizada polo Centro de Documentación María Zambrano a partir dos datos obtidos do portal Todostuslibros.com de CEGAL.

viernes, 5 de noviembre de 2021

Antonia Gutiérrez Bueno: a primeira muller usuaria da Biblioteca Nacional de España

A actual Biblioteca Nacional de España (BNE) abriu as súas portas en 1711 como Real Biblioteca Pública, pero impedindo o acceso ás salas de lectura ás mulleres co pretexto de que podían molestar aos usuarios, permitíndoselles a entrada só en días extraordinarios e de visita, nunca como lectoras. Por aquel entón estaba aberta unicamente ao público varón e ilustrado da época, nuns tempos onde a cultura era un ámbito masculino e ao que raramente accedían as mulleres. Tiveron que pasar máis de 100 anos ata que, en 1837 e despois dunha longa loita, Antonia Gutiérrez Bueno conseguise autorización para entrar a estudar e consultar libros, cumprindo así o seu soño e, á vez, o doutras moitas mulleres da época.    

Nacida no seo dunha familia acomodada e ilustrada, Antonia tivo acceso desde nena á gran biblioteca que había na súa casa e que posuía o seu pai, o químico e farmacéutico ilustrado Pedro Gutiérrez Bueno, boticario maior do rei. Educouse, polo tanto, nunha contorna no que os libros (dicionarios, gramáticas, tratados científicos…) constituían un elemento cotiá.

A solicitude de Antonia tiña como motivo atopar documentación para a continuación do Diccionario histórico y biográfico de mugeres célebres, que comezara a publicar en 1835 cun  pseudónimo masculino (Eugenio Ortazán y Brunet), práctica habitual na maioría das escritoras do século XIX. Nunca chegou a terminar o dicionario ou, polo menos, non hai constancia diso, e despois desa data só publicou artigos, algúns en defensa do dereito á educación das mulleres.

A pesar do logro conseguido, os xornais de entón non lle prestaron atención e a vida de Antonia Gutiérrez Bueno, que morreu en 1874, desvanécese no anonimato, do mesmo xeito que a doutras moitas mulleres ilustres.

A propia BNE dedícalle unha publicación no seu blog, da cal extraemos a fotografía que acompaña a este texto.

Artigos relacionados e consultados:

- Leer era cosa de hombres, no xornal El País.

- La primera usuaria de la Biblioteca Nacional, no blog da BNE.

- La gesta de Antonia Gutiérrez Bueno, la mujer que abrió el paso a las mujeres en la Biblioteca Nacional de España, no blog de SEDIC.

- 1.837: La Biblioteca Nacional, por primera vez, abre sus puertas a la mujer, por Miryam Carreño Rivero e Carmen Colmenar Orzaes. En: Historia de la educación: Revista interuniversitaria, nº 5, 1986, páxs. 177-182.

jueves, 28 de octubre de 2021

Semana Internacional do Acceso Aberto 2021

Esta semana celébrase a Semana Internacional do Acceso Aberto 2021, co lema "Importa como abrimos o coñecemento: construíndo a equidade estrutural". Neste ano, e seguindo a recomendación da UNESCO sobre ciencia aberta, destácase a importancia da equidade no acceso ao coñecemento por parte tanto dos produtores como dos consumidores do mesmo, buscando acadar un futuro no que este coñecemento estea aberto por defecto.

A Red de Bibliotecas Universitarias Españolas (REBIUN), que cada ano promove a Semana Internacional de Acceso Abierto en España a través do seu Grupo de Traballo de Repositorios, difunde desde este portal as accións que se levan a cabo nas diferentes universidades e o CSIC: accións formativas, mesas redondas, difusión en redes sociais, etc. O acto central terá lugar o venres 29 de outubro ás 10 h., coa conferencia en liña “Hacia una nueva generación de repositorios” a cargo de Tránsito Ferreras, directora do Servicio de Bibliotecas de la Universidad de Salamanca.

Ademais, neste portal destácase a publicación do informe “Medición del Acceso Abierto en las universidades españolas y el CSIC (2016-2020)”, onde se amosa que en catro anos o conxunto de documentos científicos españois publicados en aberto superan aos que non o están. Outro feito que se salienta é o recente galardón de REBIUN co “Open Educational Award for Excellence” pola adaptación do Kit REA (Recursos Educativos en Aberto), que realizou a partir do modelo existente en Canadá.

As editoriais académicas tamén se suman á celebración desta semana a través da campaña  Abre tu libro al mundo”, divulgando unha selección de títulos de editoriais da Unión de Editoriales Universitarias Españolas publicados en aberto ao longo de 2021.

No que respecta ao Servizo de Biblioteca da UDC, participamos nesta semana cunha guía informativa que recolle os tres piares fundamentais do noso compromiso coa difusión do acceso aberto entre a comunidade universitaria: as infoguías Acceso aberto, Os acordos transformativos na UDC e O RUC, repositorio institucional da UDC.

Outros documentos de interese:

- Compromisos de las Universidades ante la Open Science, publicado pola CRUE en 2019.

viernes, 22 de octubre de 2021

A Universidade da Coruña adhírese ao proxecto “Bibliotecas en Igualdade”


A Universidade da Coruña vén de adherirse á iniciativa “Bibliotecas en Igualdade”, promovida pola Asociación Clásicas y Modernas para la Igualdad de Género en la Cultura, que traballa polo feminismo no ámbito cultural. A asociación puxo en marcha a iniciativa en 2018 co apoio do Ministerio de Cultura a través do seu Plan de Fomento da Lectura, entendendo que as bibliotecas son socias estratéxicas para o cumprimento da Axenda 2030 e a implementación dos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS), entre os que se atopa a igualdade de xénero. Tamén conta coa colaboración da Biblioteca Nacional de España e, progresivamente, están a involucrarse bibliotecas das diversas comunidades autónomas para a recuperación e posta en valor das obras escritas por mulleres.

Entre os compromisos adquiridos pola universidade coa sinatura desta adhesión atópanse:

·         Desenvolver cursos de formación ou xornadas ao redor dos diversos aspectos da igualdade de xénero.

·         Elaborar publicacións, traballos ou materiais académicos ao redor da cultura en igualdade e os fondos documentais de mulleres.

·         Fomentar a investigación sobre temáticas relacionadas coa igualdade de xénero, violencia contra as mulleres, etc.

·         Organizar programas, conferencias ou congresos para dar visibilidade ás escritoras e as súas obras.

No que atinxe máis específicamente ao Servizo de Biblioteca, este comprométese a:

·         Revisar os fondos bibliográficos, tanto en formato físico como dixital, para emendar na medida das súas posibilidades, os baleiros e as ausencias de obra literaria e intelectual escrita por mulleres de todos os tempos.

·         Divulgar en sitios web, en redes sociais e outros medios, cantas accións se realicen no ámbito das bibliotecas, co fin de darlle visibilidade á produción cultural das escritoras.

Neste sentido, o Servizo de Biblioteca xa está a traballar para dar a coñecer o gran número e calidade de autoras literarias que foron infravaloradas ao longo da historia. Por exemplo, recentemente adquiríronse unha serie de obras escritas por mulleres que, no seu momento, tiveron que asinar como homes para poder ser publicadas.

Tamén a través de mostras bibliográficas difúndense e dáse máis visibilidade aos fondos bibliográficos escritos por mulleres. É o caso da Biblioteca de Filoloxía, que co gallo do Día das Escritoras e aproveitando o importante fondo de teatro que alberga, preparou un centro de interese dedicado ás mulleres dramaturgas.

En definitiva, este acordo supón un paso máis na loita pola igualdade entre homes e mulleres no ámbito da universidade, por medio, neste caso, de dar visibilidade ás autoras esquecidas, poñer en valor as obras das mulleres ou crear catálogos igualitarios.